قالیبافی که روزگاری شغل بیشتر مردم کرمان بود اکنون طرفدار چندانی ندارد؛ کمبود بافنده در این استان در حدی است که برخی تولیدکنندگان مجبور شدهاند قالی معروف کرمان را در استان سمنان و به دست بافندگان شاهرودی ببافند.
آنچه که مردم کرمان را از این هنر ـ صنعت تاریخی و پرآوازه نیاکانشان دور کرده، اقتصاد قالیبافی است که دیگر تکافوی زندگی و معیشت بافندگان را نمیدهد.
بافت قالی یکی از مشاغل بسیار سخت است که در طولانیمدت، با آسیبهای جسمی جدی همراه است. چشمدرد و کاهش بینایی، کمردرد، گردندرد، دستدرد و بیماریهای تنفسی و پوستی ناشی از حضور طولانیمدت در معرض ذرات ریز پشم و مواد شیمیایی در کارگاهها، برای پدربزرگها و مادربزرگهای ما دردهایی آشنا بود.
رئیس اداره فرش اداره کل صمت استان کرمان در گفتوگو با خبرنگار ایرنا با تایید اینکه قالی کرمان در سمنان بافته میشود، اظهار کرد: حداقل ۱۰ سال است که این وضعیت وجود دارد و تولیدکنندگان، قالی کرمان را در استان سمنان تولید میکنند، یکی از تولیدکنندگان کرمانی ۴۰۰ بافنده در شاهرود دارد.
روحالله اسلامی در پاسخ به اینکه آیا قالی که در سمنان بافته میشود، کیفیت قالی کرمان را دارد؟ تصریح کرد: بر کار این بافندگان نظارت دقیق وجود دارد و دقیقا طرح و نقشه کرمان بافته میشود.
وی درباره دلایل کمبود بافنده در کرمان توضیحاتی داد و گفت: تحریمها ضربه شدیدی به صنعت فرش ایران زده است؛ در سالهای میانی دهه ۹۰ خورشیدی نخستین کالاهایی که بعد از نفت تحریم شد فرش دستباف و زعفران بود و همین موجب شد که بازار فرش از دست برود.
وی افزود: پیش از تحریمها، آمریکاییها مصرفکننده حدود ۳۵ درصد از فرش دستباف ایران بودند و نزدیک به ۶۰ درصد فرش استان کرمان توسط آمریکاییها خریداری میشد.
اسلامی با بیان اینکه تحریمها ضربه زیادی به بازار فرش ما وارد کرده است، ادامه داد: تعهدات مربوط به بازگشت نرخ ارز هم مزید بر علت شده است؛ فرش کالایی است که صادرکنندگان نمیتوانند سریع آن را بفروشند و ارز را برگردانند، فرصتی که به صادرکنندگان برای بازگشت ارز داده میشود کوتاه است و همین شرایط مشکلات زیادی برای آنها ایجاد کرده و صادرات را کاهش داده است.
وی با اذعان به اینکه با کاهش صادرات و فروش، درآمد بافندگان کاهش پیدا کرده است، اظهار کرد: وضع بهگونهای است که افرادی که جوانتر هستند چندان علاقهای برای ورود به این هنر ـ صنعت را ندارند، و در حال حاضر، بیشتر بافندگان ما افرادی در سنین بالا هستند و وقتی بازنشسته میشوند کسی جایگزین آنها نمیشود.
رئیس اداره فرش اداره کل صمت استان کرمان گفت: حاشیه سود تولید فرش پایین و قیمت مواد اولیه بالاست و افراد میگویند در دیگر حوزهها از جمله در بخش خدمات میتوانند سود و درآمد بیشتری داشته باشند و به همین دلیل به بافندگی نمیپردازند.
اسلامی یکی دیگر از مشکلاتی که باعث کاهش رغبت به بافت قالی شده است را بیمه تامین اجتماعی ذکر کرد و توضیح داد: چندین سال است که سامانه بیمه تامین اجتماعی برای ثبتنام متقاضیان جدید قالیبافی بسته شده و افراد بیمه نمیشوند؛ در حالی که اگر بیمه انجام میشد، بهترین انگیزه برای جذب بافنده بود، ما سالانه کارگاههای آموزشی متعددی برگزار میکنیم و مجوز بافندگی هم به متقاضیان میدهیم و تسهیلاتی را نیز لحاظ کردهایم اما درخواست اصلی بافندگان بیمه است.
وی با بیان اینکه بیمه متقاضیان جدید مستلزم این است که دولت بودجهای به این حوزه اختصاص بدهد، اظهار کرد: هماکنون در استان کرمان حدود ۹ هزار و ۲۰۰ نفر بافنده داریم که بیمه هستند و وقتی بازنشسته میشوند کسی جایگزین آنها نمیشود.
رئیس اداره فرش اداره کل صنعت، معدن و تجارت استان کرمان ادامه داد: حدود ۲ هزار نفر هم از طریق صندوق اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر بیمه شدهاند که این بیمه فقط بازنشستگی دارد و برای درمان نمیتوانند از آن استفاده کنند، ضمن اینکه حقوق بازنشستگی آن هم کمتر از تامین اجتماعی است و به همین دلیل، خیلی از افراد تمایلی به این بیمه ندارند.
اسلامی با بیان اینکه در مجموع حدود ۱۱ هزار نفر بافنده در استان کرمان تحت پوشش بیمه تامین اجتماعی و صندوق اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر هستند، گفت: در کل استان کرمان ۷۲ هزار بافنده داریم، اگر بیمه بافندگان جدید انجام میشود، بیش از این تعداد بافنده داشتیم.
وی در پاسخ به پرسش ایرنا درباره آمار تولید فرش دستباف در استان کرمان اظهار کرد: آمار تولید ما نسبت به دیگر استانها خوب است ولی متاسفانه نسبت به گذشته مقداری افت دارد و در حال حاضر تخمین زده میشود که سالانه بهطور میانگین حدود ۵۳۰ هزار مترمربع فرش در استان کرمان تولید شود.
اسلامی در پاسخ به این پرسش که در دانشگاه شهید باهنر رشته فرش وجود دارد، آیا فارغالتحصیلان دانشگاه هم رغبتی برای ورود به بافت قالی ندارند؟ گفت: کسانی که فارغالتحصیل میشوند بیشتر سراغ کارخانههای تولید فرشهای ماشینی میروند و اینطور نیست که در زمینه تولید فرش دستباف فعال شوند و اگر هم باشد، تعدادشان کم است و مثل استانهای تبریز و قم نیستیم که بافندگان جوان حضور پررنگی در بازار داشته باشند.
